इंग्रजीचे भाषा दारिद्र्य

इंग्रजी संबंधित भाषा दारिद्र्याची आणखी एक अनुभूती ! हसण्यातील विविधतेचा अभाव !!
कोणताही आशय आशय आणि कोणताही विषय नीट आणि सखोल न समजणे, लांबलचक शब्द, त्याहून लांबलचक वाक्ये, जखडलेल्या शब्द्क्रमामुळे वाक्यरचनेतील अवघडलेपण या कारणांमुळे इंग्रजी भाषेच्या वापरासाठी रास्त वेळेपेक्षा अधिक वेळ लागतो, बहुतेक सर्व तथाकथित इंग्रजी शब्दांची निर्मिती न करता अन्य भाषेतून उचलेगिरी केल्याने उच्चार साधर्म्याचा अभाव ही इंग्रजीची ठळक वैशिष्ट्ये आहेत.
एक मानवी संवादासाठीची भाषा म्हणून विचार करता वरील सर्व त्रुटी इंग्रजीच्या मागासलेपणाची प्रमुख कारणे आहेत, असे मला वाटते. या त्रुटींचे काही जबरदस्त परिणाम निरीक्षणातून जाणवतात.
निरीक्षण १ ] हे निरीक्षण भारत आणि तत्सम बिगर इंग्रजी भाषक देशातील आहे आणि ते अशा सर्व बिगर इंग्रजी देशात आढळते. भारतातील अनेक इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांमधील वार्षिक स्नेह संमेलनात एक परिस्थिती पाहायला मिळते. अशा शाळांमधील कार्यक्रमातील बहुतेक सर्व करमणूक कार्यक्रम त्या शाळा ज्या भागात आहेत त्या भागातील स्थानिक भाषेत असतात. स्थानिक भाषेतील कार्यक्रम सर्व विद्यार्थी आणि पालक अगदी रंगून पाहतात, हाताने, पायाने ठेका धरणे, टाळ्यांचा कडकडाट, चीत्कार, उसासे, हास्याच्या लकेरी, पुन्हा सादरीकरण मागणी अशा विविध प्रकारे स्थानिक भाषेतील कार्यक्रमाला प्रचंड आणि उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळतो. इंग्रजी ही मागासलेली भाषा अशा शाळेचे अधिकृत माध्यम असल्याने बळेबळेच एखाद् दुसरा कार्यक्रम इंग्रजीतून असतो. इंग्रजी कार्यक्रमाच्या वेळी अतिशय शांतता ( अशी शांतता बहुदा इतरत्र दु:खद प्रसंगीच अनुभवायला मिळते. बळेच सादर केलेल्या इंग्रजी कार्यक्रमातील विनोद किंवा इतर कोणत्याही भावना विद्यार्थी आणि पालकांच्या मनाला भिडत नाहीत. कार्यक्रम बसवणाऱ्या शिक्षकाला जर त्यातील विनोदाच्या जागा माहीत असल्या तर त्यावेळी ते स्वत:हून हसतात आणि ज्या पालक आणि विद्यार्थ्यांचे अशा शिक्षकांकडे लक्ष असते ते नाईलाजाने शिक्षकाचा मान राखण्यासाठी देखल्या देवा दंडवत या न्यायाने थोडेसे स्मित करतात. भारतीय भाषेतील कार्यक्रमाला मिळणारा ' उत्स्फूर्त' प्रतिसाद इंग्रजीतून सादर केलेल्या कार्यक्रमाला कधीच मिळत नाही. इंग्रजी माध्यम निवडण्याची चूक केल्यामुळे काही विद्यार्थी आणि पालक, मंचावर काय चालले आहे त्यातील काहीही न कळून देखील, जुलुमाचा रामराम म्हणून इंग्रजी कार्यक्रमाच्या वेळी थोडासा जुजबी प्रतिसाद आपल्या मुलांना प्रोत्साहन म्हणून देतात.
निरीक्षण २ ] सध्या अनेक मराठी आणि हिंदी विनोदांचे कार्यक्रम विविध वाहिन्या दाखवतात. यातील अनेक विनोदी प्रहसने किंवा एकपात्री सादरीकरणाला उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळतो. छायाचित्रण सुरु असलेल्या ठिकाणच्या प्रेक्षकांत उत्स्फूर्त हशा उसळताना दिसतो त्याचप्रमाणे घरोघरी हे कार्यक्रम पाहणाऱ्या कुटुंबात देखील उत्स्फूर्त हशा उसळतो आणि त्यावरून कार्यक्रमाच्या जागी उसळणारा हशा खरोखर उत्स्फूर्त आहे हे घराघरात कळते. अशाच प्रकारचे इंग्रजीतील कार्यक्रम ज्या वाहिनीवर सादर होतात तिथे उत्स्फूर्त हशा उसळताना दिसत नाही तर बहुतेक कार्यक्रमात ध्वनिमुद्रित हशा पार्श्वसंगीत म्हणून वाजवतात आणि घरोघर कार्यक्रम पाहणारे प्रेक्षक हास्याचे ध्वनिमुद्रण ऐकल्यावर मग जागे होऊन स्वत:शीच स्मित करतात. इंग्रजी ज्या भागाची मूळ भाषा मानली जाते त्या इंग्लंडमध्ये देखील सात मजली हास्य, गडगडाटी हशा, पोट धरून हसणे, हसून हसून पुरेवाट, हास्याचे धबधबे, हास्याचे कारंजे असले प्रगत आणि सशक्त हास्यप्रकार आढळत नाहीत.वर उल्लेख केलेल्या इंग्रजी भाषेतील त्रुटींमुळे इंग्रजी विनोद कळायला जो अधिक वेळ लागतो त्यामुळे हसण्यातील उत्स्फूर्तता नष्ट होते. विनोद कळेपर्यंत हसण्याची वेळ निघून गेल्याचे श्रोत्यांच्या, प्रेक्षकांच्या लक्षात येतेआणि ते हसणे बहुधा टाळतात. एका जाहिरातीतील बंटीचा साबण जसा हळू कार्य करतो तसे इंग्रजी आकलन देखील कमी वेगाने होते.
इंग्रजीच्या अंगभूत मागासलेपणामुळे आकलन आणि अभिव्यक्ति या दोन प्रमुख मानवी भाषिक कार्यांतजे प्रचंड अडथळे येतात त्यामुळे मुळातच अबोल बनलेल्या इंग्रजांची मजल विनोद उशिरा कळल्याने स्मित ( smile ) , खुदुखुदू हसणे ( grin ) या पलीकडे जात नाही.
आरोग्यपूर्ण जगण्यासाठी हसणे अतिशय आवश्यक असल्याने आपल्या आयुष्यात शक्य असेल तिथे इंग्रजी टाळा आणि भारतीय भाषा, शक्यतो मराठीचा वापर वाढवा, असे जगभरातील सर्वांना आवाहन ! - अनिल गोरे, मराठीकाका