आपल्या लाडक्या मुलांचे शिक्षण अधिक सुलभ, सकस आणि सोपे करण्याचा निर्धार. !

दि. २६ / ०५ / २०१५ या दिवशी सोयीची वेळ ठरवून सहा उच्चशिक्षित जोडपी माझ्या भेटीला आली. या सर्वांच्या मुलांना जून २०१६ पासून प्रचलित औपचारिक शिक्षणासाठी शाळा निवडायची आहे. महापालिकेच्या शाळेतील विनामुल्य दर्जेदार शिक्षणापासून वार्षिक १३ लाख रुपये भरून शिक्षण देण्याचा देखावा करणाऱ्या तथाकथित आंतरराष्ट्रीय शाळांपर्यंत कोणत्याही शाळेची आर्थिक भूक भागवण्याची क्षमता असलेली ही जोडपी आहेत.
शाळा निवडीबाबत सल्ला देण्याची विनंती त्यांनी मला केली म्हणून कालची भेट ठरली होती. या भेटीपूर्वी सर्वांचा विचार जमेल त्या इंग्रजी माध्यम शाळेत मुलांना घालण्याचा होता.
महाराष्ट्रातील शिक्षणासाठी तीन प्रमुख भाषा माध्यमे इंग्रजी माध्यम, उर्दू माध्यम आणि मराठी माध्यम ही आहेत, याची माहिती देऊन मी त्यांना या माध्यमांची पुढील सद्यस्थिती सांगितली.
मराठी माध्यम या प्रकारातील शाळांपैकी ९९.६४ % शाळा सरकारी अनुदानित आहेत आणि त्या शाळांमधील शिक्षकांना सहाव्या वेतन आयोगाच्या शिफारशीनुसार भरपूर वेतन मिळते, म्हणून शिक्षक पदासाठी आवश्यक पूर्ण पात्रता असलेल्या व्यक्ती अशा शाळांमध्ये नोकरी मिळवण्यास धडपडतात. या सर्व शाळांमधील अभ्यासक्रम सामाईक असतो, शिकवण्याची पद्धत जवळपास सारखी असते. अनुदानित मराठी माध्यम शाळांमधील शिक्षकांना कामावर असतानाच कसे शिकवावे, कालानुरूप कोणते बदल करावे याचे नियमित प्रशिक्षण मिळते. या शिक्षकांना नोकरीची शाश्वती असते, गंभीर आजारात वैद्यकीय सेवा विनामूल्य मिळते. विविध सोयी सुविधा मिळत असल्याने या शाळांमधील शिक्षक दीर्घकाळ शिक्षकी पेशात असतात, विद्यार्थ्यांचे वर्तन, समज क्षमता यांचा दांडगा अनुभव अशा शाळांमधील शिक्षकांना असतो. या शाळांमधील विद्यार्थी १० वी, १२ वी, पदवी, स्पर्धा परीक्षा, आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा परीक्षा अशा सर्व ठिकाणी मोठे यश मिळवतात. परीक्षेचे भाषा माध्यम अमराठी असले तरी मराठीतून विषय उत्तम कळलेले असल्याने अमराठी भाषेतून विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे अमराठी भाषेतून देतानाही या शाळांमधील विद्यार्थी आघाडीवर असतात. या शाळांमध्ये शिक्षक पालक संवाद सहजसाध्य असतो. शाळा सुरु असलेल्या वेळात पालक कधीही शिक्षकांना आणि मुख्याध्यापकांना सोयीची वेळ ठरवून भेटू शकतात.
उर्दू माध्यमातील शाळांची स्थिती मराठी माध्यमाप्रमाणेच आहे.
इंग्रजी माध्यम शाळांची स्थिती मात्र वेगळी आहे.
माध्यम माध्यम या प्रकारातील शाळांपैकी ९८. २३ % शाळा विना अनुदानित आहेत आणि त्या शाळांमधील शिक्षकांना सहाव्या वेतन आयोगाच्या शिफारशीनुसार वेतन मिळत नाही, म्हणून शिक्षक पदासाठी आवश्यक पूर्ण पात्रता असलेल्या व्यक्ती अशा शाळांमध्ये नोकरी मिळवण्यासाठी आवेदनच पाठवत नाहीत. ज्यांची पात्रता आवश्यक पात्रतेपेक्षा वेगळी किंवा कमी आहे अशा व्यक्ती शिक्षक म्हणून नेमणे या शाळांना नाईलाजाने भाग पडते. या सर्व शाळांमधील अभ्यासक्रम सामाईक असेल याची खात्री नसते. शिकवण्याची पद्धत शाळांनुसार बदलते, कारण अशा शाळा चालविणाऱ्या संस्थांची बहुधा एकच शाळा असते आणि इतर शाळांशी कोणतेही शैक्षणिक आदान प्रदान होत नाही. विनाअनुदानित इंग्रजी माध्यम शाळांमधील शिक्षकांना कामावर असताना कसे शिकवावे, कालानुरूप कोणते बदल करावे याचे नियमित प्रशिक्षण मिळू शकत नाही. पालकांनी दिलेले भरघोस शुल्क वेतनासाठीच पुरात नाही, त्यामुळे महागडे प्रशिक्षण शक्यच नसते. या शाळांतील शिक्षकांना नोकरीची शाश्वती नसते, गंभीर आजारात वैद्यकीय सेवा विनामूल्य मिळत नाही. विविध सोयी सुविधा मिळत नसल्याने या शाळांमधील शिक्षक दीर्घकाळ शिक्षकी पेशात राहत नाहीत तर कायम दुसरा रोजगार मिळवण्याच्या शोधात असतात त्यामुळे अशा अनेक शाळांमध्ये एक विद्यार्थी एकच विषय एकाच वर्षात तीन चार वेगळ्या आणि अननुभवी अशा नव्या शिक्षकाकडून शिकतो. विद्यार्थ्यांचे वर्तन, समज क्षमता यांचा अनुभव अशा शाळांमधील शिक्षकांना कमी असतो, कारण मुळात अशा शाळांमध्ये दीर्घकाळ शिकवणारे शिक्षक फारसे नसतात. इतर चांगला रोजगार मिळेपर्यंत स्वत:ची तात्पुरती सोय म्हणून शिक्षकाचा अभिनय करणाऱ्यांची संख्या इंग्रजी माध्यम शाळांमध्ये मोठी असते. या शाळांमधील विद्यार्थी १० वी, १२ वी, पदवी, स्पर्धा परीक्षा, आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा परीक्षा अशा सर्व ठिकाणी फारसे मोठे यश मिळवत नाहीत. परीक्षेचे भाषा माध्यम इग्रजी असलेल्या परीक्षांत देखील हे विद्यार्थी बरेच मागे पडतात. इंग्लंडपासून कडेगाव बुद्रुक जि.. भंडारा पर्यंत सर्वत्र इंग्रजीतून विषय उत्तम प्रकारे कळण्याचे प्रमाणच मुळात फार कमी असल्याने इंग्रजीतून विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे इंग्रजीतून देतानाही या शाळांमधील विद्यार्थी मागे पडतात. या शाळांमध्ये पालक शिक्षक संवाद सहजसाध्य नसतो. इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांमध्ये शाळेत शिक्षणाची नेमकी स्थिती काय आहे हे पालकांना कळू नये यासाठी काही खास उपाय केले जातात. 
उपाय १ ] बहुसंख्य पालक मराठी असल्यास मुख्याध्यापक आवर्जून अमराठी निवडला जातो जेणेकरून सहज संवाद होणार नाही. 
उपाय २ ] ज्या दिवशी ज्या वेळी फारसे पालक मोकळे नसतील असा दिवस आणि अशी वेळ पालकांच्या भेटीसाठी उपलब्ध करून देणे उदा. बुधवार ११ ते १२ ( पालकांच्या पोटापाण्याच्या कामकाजाची वेळ )
असो, कालच्या आमच्या चर्चेनंतर सहापैकी चार जोडप्यांनी आपल्या मुलांसाठी मराठी माध्यमाची शाळा निवडण्याचा निर्णय घेतला बाकीच्या दोन जोडप्यांचा निर्णय अजून व्हायचा आहे पण तेही मराठी माध्यम निवडतील अशी माझी अपेक्षा आहे. - अनिल गोरे, मराठीकाका